In de afgelopen jaren hebben technologische innovaties, met name op het gebied van kunstmatige intelligentie (AI), nieuwe manieren geïntroduceerd om met verlies en rouw om te gaan.
In de BBC verscheen 25 januari een interessant artikel over enkele rouwapps en de consequenties hiervan. Ik vat het voor je samen. In dit geval gaat het dus niet over de Deepfake therapy die ik ook aanbied. Hier gaat het echt over de rouwapps die altijd toegankelijk en beschikbaar zijn.
Maar wat betekent dit voor ons werk? Welke mogelijkheden zijn er (al)?
Apps die ondersteunen bij rouw
Een aantal op een rijtje:
- De app “Untangle”. Deze biedt door middel van support groepen en gemodereerde forums, die versterkt zijn met ingebouwde AI functies, persoonlijke rouwbegeleiding aan. Daar kun de posts van andere lezen waarin je de (h)erkenning vindt, waar je wellicht naar op zoek bent. Ze maken gebruiken van een prettig lettertype en rustige kleuren, maar die nooit somber zijn. Rouwenden vinden er ook toegang tot experts.
- Daarnaast de rouwapp DayNew waar mensen hun verhalen delen, een op maat gemaakte checklist krijgen om te ondersteunen bij taken die overweldigend zijn, AI gestuurde emotionele ondersteuning om grip te krijgen op je emoties en inzicht te krijgen in je rouwverwerking en de mogelijkheid om ‘maatjes’ te vinden.
- De rouwapp Empathy biedt een persoonlijk zorgplan, toegang tot directe ondersteuning en de mogelijkheid om mensen van je familie toe te voegen waardoor de rouwende informatie kan delen. Ze helpen bij de afhandeling van openstaande accounts en bieden emotionele ondersteuning door toegang te bieden aan allerlei hulpmiddelen, zoals een dagelijks dagboek, geleide meditaties en ademhalingsoefening. Daarnaast een uitgebreide bibliotheek met artikelen over allerlei onderwerpen aangaande rouw.
Untangle en ook de rouwapp DayNew en Empathy willen rouwverwerking mogelijk maken in onze moderne tijd. Op deze manier kunnen rouwenden de ondersteuning vinden, die anders wellicht lastig te vinden is. Althans, volgens de BBC. Waarbij het wel zo is dat deze apps gemaakt zijn in Amerika, waar afstanden veel groter zijn en mensen minder snel toegang hebben tot allerlei vormen van rouwondersteuning.
Wat bieden rouwapps
Daarnaast bieden de apps veel informatie over rouw en mentale gezondheid. Gebruikers kunnen hun verhalen delen over en foto’s delen van hun overleden dierbaren.
Sommige apps bieden ook de mogelijkheid van ‘journaling prompts’ gepersonaliseerde to-do lists (ja ja rouwen blijft natuurlijk hard werken) en ‘advies’ van een chatbot.
Enkele apps bieden ook de mogelijkheid van administratieve checklists (in ‘mijn tijd’ kreeg ik een boek van de uitvaartondernemer) en de mogelijkheid voor het benaderen van deskundigen om de berg van juridische en financiële afhandelingen heen te komen.
Zo zegt Karine Nissim, co-founder van DayNew het volgende: “It’s essentially your therapist, your best friend and your personal assistant in your pocket, helping you see the whole journey and create one workflow for it.”
(vertaling: “Het is in essentie je therapeut, je beste vriend en je persoonlijke assistent in je broekzak, die je helpt het hele traject te overzien en er één samenhangende workflow van te maken.”)
Is rouw in een workflow te stoppen?
Interessant… maar is dit wel hoe rouw werkt? De schrijver van het artikel vraagt het zich af en ik natuurlijk ook. Rouw is niet een workflow dingetje of een afvinklijst (I wish).
Adrian Aguilera, psycholoog en professor bij UC Berkeley ziet als voornaamste eigenschap dat deze rouw apps in ieder geval consistentie en toegankelijkheid bieden. We zijn al steeds meer gewend aan onze virtuele wereld en als je sociaal minder mogelijkheden hebt (wat waarschijnlijk in Amerika al meer speelt vanwege de grote afstanden) dan biedt deze mogelijkheid van verbinden met andere in de virtuele wereld, een mooie oplossing.
Hoewel ik zelf wel meteen denk: “maar we hebben toch al allerlei facebook groepen en andere fora voor rouw?”
In de maling nemen
Het BBC artikel brengt ook een gebruiker naar voren die zich afvraagt of de reactie die ze kreeg wel werkelijk van een mens kwam of van een AI bot. Hiermee kreeg ze direct een gevoel van ‘in de maling geworden genomen’, want Untangle zou moeten gaan over verbinding met anderen, niet met een AI chatbot. Het bedrijf heeft daarop gereageerd met dat er wel degelijk AI wordt gebruikt, maar niet om antwoorden te genereren op de posts van anderen.
Overigens, dat ‘in de maling nemen’ hoor ik ook regelmatig bij de Deepfake Therapy. Mocht je niet weten wat de Deepfake Therapy inhoudt, je kunt de documentaire die ik in oktober 2020 maakte met Roshan Nejal, hier nog terugkijken. In maart 2024 werkte ik samen met Lisette Lucas voor NTR Focus en is er ook een documentaire verschenen.
Rouwenden weten wél wat ze doen
Wat me vaak opvalt is dat de omgeving nogal eens denkt dat rouwenden beschermd moeten worden. Dat ze niet meer goed kunnen weten wat wel of niet goed voor ze is. Het klopt dat rouwenden kwetsbaar zijn, het niet goed weten. Maar als ‘we’ de rouwende gaan beschermen, dan ontnemen we de rouwende ook het eigen zeggenschap. Laat de rouwende maar zelf nadenken of hij/zij wel of niet gebruik wil maken de nieuwe technologieën.
Het is wel belangrijk dat we goede voorlichting geven, dat eenieder die hier gebruik van maakt, weet wat de eventuele risico’s zijn.
Problemen van de digitale wereld
Het moge duidelijk zijn dat hierbij alle problemen van de digitale wereld, waar we nu tegenaan lopen, ook van toepassing zijn. Alle apps verzamelen data. Alle informatie die je deelt wordt ergens opgeslagen.
Wat als het gehackt wordt? Worden gegevens verkocht? Dat zijn de discussies waar ik niet veel verstand van heb en waar ik ook niet verder op in zal gaan. Ik ben meer bezig vanuit de rouwzorg.
Wat betekenen rouwapps voor het werk van de verliesbegeleider
Wat betekent dit voor de rouwende. Voor ons werk? Zullen mensen in rouw nog behoefte hebben aan een persoonlijk gesprek? Het is zo makkelijk om te denken: ja natuurlijk, want niets kan persoonlijk contact vervangen. Helemaal mee eens. Maar / en kijk alleen al naar de afgelopen jaren. Corona crisis: “nee ik wil nooit online therapie, voelt niet persoonlijk”. Als ik nu zie hoe veel van mijn cliënten het helemaal prima vinden en het zelfs ook handig vinden…
Hoe belangrijk is persoonlijk contact voor de rouwende
Het is dus niet zo makkelijk om te voorspellen hoe mensen zich zullen gaan voelen. Dus we kunnen ook niet zomaar zeggen (denk ik) dat mensen ‘altijd’ behoefte zullen hebben aan een persoonlijk gesprek.
Natuurlijk kun je, als je tegenover iemand zit, de gezichten ‘lezen’, of ‘horen’ wat niet gezegd wordt, meevoelen waardoor je jouw cliënt meer verdieping kunt geven in wat hij/zij ervaart.
Een app kan niet weten wat je hem (of is het een haar) niet vertelt. Maar hoe belangrijk gaat dit voor de rouwende zijn?
Cognitieve gedragstherapie bij rouw
Wat de apps bieden is op zich helemaal niet slecht. Er zitten oefeningen in van de cognitieve gedrags therapie, die echt wel evidence based is, en ook wordt het gevoel gemonitord. Bij Empathy kunnen mensen ook op zoek naar professionals die in hun buurt zouden kunnen ondersteunen. Untangle biedt een hele verzameling van wat zij noemen ‘120 therapeutische instrumenten om met rouw om te gaan’ en ook virtuele support groepen en daarbij bieden ze ook een zes weken durende groeptherapie die door experts wordt geleid.
Er zijn ook chatbots. Zo ontwikkelde James Vlahos een chatbot om gesprekken met zijn overleden vader te simuleren, gebaseerd op uitgebreide interviews die hij voor diens overlijden had afgenomen. Deze technologie stelt gebruikers in staat om interactief herinneringen op te halen en een gevoel van nabijheid te ervaren.
Daarnaast zijn er apps zoals “Apart of Me”, specifiek ontworpen om jongeren te ondersteunen bij het omgaan met verlies. Deze game-achtige omgeving helpt om hun emoties te verkennen en biedt een veilige ruimte om over hun gevoelens te praten.
Digitale hulpmiddelen effectief bij rouwverwerking
Wat we er ook van vinden: onderzoek suggereert dat digitale hulpmiddelen effectief kunnen zijn bij rouwverwerking. Een studie van de Universiteit van Uppsala toonde aan dat een app voor ouders die een kind hebben verloren, kan helpen bij het verminderen van symptomen van langdurige rouw en posttraumatische stress. Gebruikers rapporteerden na drie maanden een afname van negatieve gedachten en een verbetering in hun emotionele welzijn.
Bijdragen aan het welzijn van de rouwende mens
Op onze eigen manier willen we allemaal bijdragen aan het welzijn van de rouwende mens. Daar ga ik van uit. Ook de oprichters van deze apps zijn mensen die zelf de pijn van verlies hebben ervaren en van daar uit vonden dat er iets moest komen. Zo is ook mijn Lutografie ontstaan. Vanuit een behoefte die ik zelf ooit had om niet naar een therapeut te gaan, maar wel ‘iets’ te willen met mijn rouw.
De menselijke factor in rouwbegeleiding
Concluderend: technologie kan waardevolle ondersteuning bieden, maar, blijft de menselijke factor cruciaal in rouwbegeleiding?
Wij, als verliesbegeleiders bieden empathie, begrip en een persoonlijke benadering die technologie niet kan repliceren (in ieder geval nu nog niet). De interactie met een medemens, het delen van gevoelens en het ontvangen van directe feedback blijken toch telkens weer essentieel voor veel rouwenden.
Laat me weten wat je hiervan vindt!