Dromen die leiden tot innovatie
AI in therapie: helpend of gevaarlijk? Die vraag raakte me toen ik weer eens een ingeving had die ik graag wilde volgen. Veel zzp’ers dromen van cliënten op de best mogelijke manier ondersteunen – ik ook. Als iets me raakt, denk ik meteen: hoe vertaal ik dit naar mijn werk?
Mijn idee: een AI-versie van mezelf
I have a dream, zei Martin Luther King. Ook ik had en heb dromen. Zelfs zo sterk dat in mijn huis de spreuk hangt “follow your dreams, they know the way”. Oftewel, zoals ik ook wel in mijn leven bekend sta: “wat ik in mijn kop heb, zit niet in mijn kont
Ik volg mijn dromen en ze hebben tot de mooiste dingen geleid.
Misschien is dromen niet het goede woord. Zijn het meer ‘inzichten’, ‘ingevingen’. Iets komt op mijn pad en direct denk ik “hoe kan ik dit vertalen naar mijn werk zodat anderen hier weer mee verder komen?”
Recent kwam de chatbot van Tony Robbins op mijn pad. Hoe leuk is dat. Je ‘belt’ Tony, hij (zijn ai) komt aan de lijn en zegt “Hi Leoniek, how can I help you today”? Ik spreek in waar ik hulp bij wil en hij komt met een antwoord. De vraag “AI voor therapie: helpend of gevaarlijk” was helemaal niet aan de orde.
Daar kwam weer mijn ingeving: hoe mooi is het als ik een dergelijke ai maak van mezelf? Zodat de mensen in rouw mij kunnen bellen? Op een terras als je je rot voelt en je mist jouw dierbare. Bel Leoniek. “Hey Christa, wat kan ik voor je doen?” “Nou ik zit hier op een terras en ik voel me echt zwaar waardeloos, ik mis mijn man.” En dan zou er een door AI gegenereerd antwoord komen (met mijn stem, wat dat kan gewoon allemaal) “och Christa, ja dat is een groot gemis, wat zou hij nu doen als hij daar bij je zou zitten”. Of woorden van gelijke strekking.
De twijfel slaat toe: is een chatbot in therapie helpend of gevaarlijk?
Mega enthousiast was ik. Je hoort het al ‘was’ ik. Toen ik dit idee deelde met mijn team bij de Academie voor Verlies (zij verzorgen de IT van de training en denken op filosofisch niveau mee of wat ik wil klopt met de grotere visie en missie), was de reactie kritisch. Ze vroegen:
“Wat als de AI dingen zegt waar jij niet achter staat? Vind je het gebruik van AI in therapie niet gevaarlijk?
Een rake vraag. En ik moest iets doen wat tegen mijn natuur ingaat: een goed idee loslaten. Want ze hadden gelijk.
Vooruitgang én gevaren van chatbots in therapie
De risico’s van AI in de zorg worden steeds zichtbaarder. Verhalen duiken op van schadelijke adviezen van chatbots, juist bij kwetsbare gebruikers.
Tegelijk biedt AI ook verlichting. Denk aan het BBC-artikel: “My AI therapist got me through dark times”.
Kwetsbare gebruikers die geloven wat de chatbot ze zegt. Er is geen controle op de chatbots, dus wie helpt deze mensen in te zien dat een advies misschien beter niet gevolgd kan worden?
De kracht en valkuil van AI-therapeuten
Er zijn nationaal en internationaal al verschillende ‘ai therapeuten’ aan het werk. Stel je voor: je zit erdoorheen. Je hoofd is vol, je hart zwaar. De drempel om hulp te zoeken is hoog, of de wachtlijst is eindeloos. En dan is daar ineens een AI-chatbot die luistert, die reageert, die empathisch lijkt. Voor sommigen biedt AI in therapie onverwachte verlichting, zoals te lezen is in het BBC-artikel “My AI therapist got me through dark times”.
De technologie ontwikkelt zich razendsnel. Eerder beschreef ik al in het blog “Gaat Artifical Intelligence Verliesbegeleiders Vervangen” een aantal rouwapps die er zijn.
Internationale platforms zoals Character.ai of Wysa bieden gesprekken via AI. Ook in Nederland zien we ontwikkelingen zoals rouwexpert.ai.
Mensen voelen minder oordeel, ervaren veiligheid, en noemen het soms zelfs “therapie”. Maar is het dat ook?
Momenteel is Character.ai het onderwerp van juridische stappen van een moeder wiens 14-jarige zoon zelfmoord pleegde nadat hij naar verluidt geobsedeerd was geraakt door een van zijn AI-personages. Volgens transcripties van hun chats in gerechtelijke dossiers besprak hij het beëindigen van zijn leven met de chatbot. In een laatste gesprek vertelde hij de chatbot dat hij “naar huis kwam” – en het zou hem hebben aangemoedigd om dit “zo snel mogelijk” te doen.
Wat AI mist in therapie
Als verliespsycholoog weet ik hoe essentieel het is dat mensen zich echt gezien en begrepen voelen. Niet alleen op basis van slimme tekstgeneratie, maar vanuit werkelijke afstemming. Wat AI mist – en daarin zal het nooit een mens kunnen vervangen – is de subtiele menselijke intuïtie: het zien van lichaamstaal, het voelen van stiltes, het herkennen van wat niet gezegd wordt. En misschien nog wel belangrijker: verantwoordelijkheid. AI zal nooit 112 bellen als jij gevaar loopt.
Toch kunnen chatbots in therapie iets betekenen. Als tussenstation. Als geruststelling. Als eerste stap. Maar dan wel mét bewustwording: dit is geen therapie. Dit is geen vervanging voor menselijk contact. En ja, er zijn ethische vragen te stellen over privacy, data en afhankelijkheid.
De ethische dilemma’s
Chatbots in therapie roept vragen op over privacy, data, en afhankelijkheid. Zeker bij kwetsbare mensen.
Een schrijnend voorbeeld: de zaak rond Character.ai, waarin een jongen na gesprekken met een AI-personage uit het leven stapte. Ook in de Volkskrant verscheen een artikel “Hoe veel kinderen moet AI doden voordat wij ingrijpen” waarin melding gemaakt wordt van de schadelijke gevolgen van het gebruik van chatbots.
Conclusie: AI als hulpmiddel, niet als vervanging
In mijn werk met Lutografie en de CIRKEL-aanpak zie ik hoe belangrijk het is dat rouw en verlies ruimte krijgen in verbinding met een ander. Misschien kunnen we AI inzetten als hulpmiddel, als ondersteunende kracht. Maar laten we nooit vergeten dat de heling zit in het menselijke. In het écht gehoord worden. In samen dragen wat zwaar is.
Ik geloof in alles wat het leven van rouwende mensen beter maakt. Chatbots kunnen daarin een rol spelen.
Maar alleen als we kritisch, alert en menselijk betrokken blijven.
Voor nu heb ik mijn droom van een eigen Leoniek.ai losgelaten. De live begeleiding blijft mijn kompas.
Uiteraard hou ik de ontwikkelingen goed in de gaten en hoop dat op enig moment het voor mij ‘veiliger’ voelt om dit toch te gaan ontwikkelen.
Wat roept het bij jou op als je hoort dat mensen hun diepste verdriet delen met een AI-chatbot? Wat zegt dat over de toegankelijkheid van onze zorg?

